Skarga na referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów

Referendarze sądowi są pracownikami sądów rejonowych i okręgowych. Są oni delegowani do niektórych czynności sądowym, w celu odciążenia sędziów w ich obowiązkach. Jednocześnie referendarze w zakresie powierzonych obowiązków są niezależni. Dlatego też w przypadku błędnego postanowienia wydanego przez Referendarza, strona nie może złożyć zażalenia na decyzję sądu. Właściwa w takim wypadku jest skarga na referendarza sądowego.

Zgodnie z art. 47[1] Kodeksu postępowania cywilnego (dalej KPC), referendarz sądowy może wykonywać czynności w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynności  ma on kompetencje sądu, chyba że ustawa stanowi inaczej. W praktyce najczęstszymi czynnościami podjętymi przez referendarza są szczegółowe wyliczenia kosztów procesu oraz decydowanie o przyznaniu zwolnienia od kosztów sądowych. Stąd też skarga na referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów jest najczęściej spotykaną.

Kim jest referendarz sądowy?

Referendarz sądowy nie jest niezawisłym urzędnikiem, na kształt sędziego. Jest on bowiem pracownikiem, który nawiązuje stosunek pracy się na podstawie mianowania. Jest jedynie niezależny co do treści wydawanych przez siebie orzeczeń i zarządzeń. Z racji tego z referendarzem sądowym można rozwiązać stosunek pracy w drodze wypowiedzenia.

Warto pamiętać, że orzeczenie wydane przez referendarza nie stanowi orzeczenia wydanego przez niezawisły sąd. Dlatego też, instytucja skargi na orzeczenie referendarza sądowego dopiero stwarza warunki do kontroli orzeczeń przez niezawisły sąd.

Skarga na referendarza sądowego – jakie orzeczenia można zaskarżyć?

Skarga na orzeczenie referendarza sądowego, w odróżnieniu od zażalenia, służący jako odwołanie od nieprawomocnych orzeczeń.

KPC określa wyczerpująco katalog orzeczeń, od których przysługuje skarga. Katalog ten ma charakter zamknięty, co też oznacza, że nie może zostać poszerzony o inne przypadku. Zgodnie ze wspomnianym katalogiem skardze podlegają:

  • orzeczenia co do istoty sprawy;
  • orzeczenia kończące postępowanie;
  • orzeczenia, o których mowa w art. 394[1a] § 1 pkt 1, 2, 4–9 KPC.

Art. 394 [1a] KPC [Dopuszczalność zażalenia]

§ 1. Zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienia tego sądu, których przedmiotem jest:

1) odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;

2) oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;

4) wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi o wznowienie postępowania;

5) stwierdzenie prawomocności orzeczenia;

6) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia;

7) odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;

8) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;

9) zwrot zaliczki, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego, mediatora i należności świadka, a także koszty przyznane w nakazie zapłaty, jeżeli nie wniesiono środka zaskarżenia od nakazu (…).

Skarga na referendarza sądowego na orzeczenia co do istoty sprawy 

Do orzeczeń referendarza co do istoty sprawy, od których przysługuje skarga, zaliczają się:

  1. postanowienie w sprawach wskazanych w art. 5181 § 3 i 4 KPC;
  2. orzeczenia wskazane w KSCU;
  3. postanowienie o wpis do księgi wieczystej (art. 509 § 1 KPC);
  4. postanowienie o złożeniu dokumentu do zbioru dokumentów (art. 123 ust. 3 KWU);
  5. postanowienie o oddaleniu wniosku o wpis w księdze wieczystej.

Skarga na referendarza sądowego na kończące postępowanie w sprawie

Do orzeczeń kończących postępowanie w sprawie zaliczyć należy te postanowienia, które zamykają drogę do dalszego postępowania w sprawie. Będą to m.in.:

  1. postanowienie o odrzuceniu wniosku oraz postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawach wieczystoksięgowych;
  2. postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności;
  3. postanowienie o odmowie dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie.

Kto może wnieść skargę?

Tak zwaną legitymację czynną, czyli prawo do wniesienia skargi, posiadają strony, uczestnicy postępowania toczącego się przed referendarzem sądowym, prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich.

Co więcej w postępowaniu nieprocesowym skargę może wnieść również zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania. Przy czym termin do wniesienia skargi przez takiego zainteresowanego wynosi tydzień i jest liczony od momentu, w którym zainteresowany dowiedział się o orzeczeniu referendarza sądowego.

Kto rozpoznaje skargę?

Skargę rozpoznaje sąd, w którym wydane zostało zaskarżone orzeczenie. Co też oznacza, że skargę należy wnosić bezpośrednio do sądu I instancji. Jest to o tyle ważne, że w przypadku nadania skargi do sądu odwoławczego, za pośrednictwem sądu I instancji (jak ma to miejsce przy zażaleniu) skarga nie zostanie rozpatrzona.

Skargę należy wnosić bezpośrednio do sądu I instancji, w którym wydane zostało zaskarżone orzeczenie

W razie złożenia prawidłowej skargi, utrata mocy orzeczenia referendarza sądowego następuje z mocy prawa. Zbędne jest więc wydanie w tym przedmiocie postanowienia sądu. Utrata mocy orzeczenia następuje z chwilą wniesienia skargi w terminie, bez braków formalnych i należycie opłaconej. W wypadku braków formalnych skargi, referendarz wzywa stronę do uzupełnienie braków.

Istotnym jest fakt, iż rozpoznając skargę, sąd nie jest związany jej zarzutami i z urzędu uwzględnia wszelkie uchybienia zaskarżonego orzeczenia, zarówno merytoryczne, jak i procesowe. Wynika to z faktu, iż przepisy KPC nie przewidują żadnych szczególnych wymogów formalnych omawianej skargi. Skarga na referendarza sądowego powinna czynić zadość jedynie warunkom przewidzianym dla pisma procesowego w art. 126 KPC) oraz zawierać wniosek o uchylenie orzeczenia. Nie ma potrzeby przytaczania zarzutów czy też ich uzasadniania. Jednakże warto tego dokonać, tak aby ułatwić sądowi doszukiwanie się uchybień.

W wypadku wniesienia skargi przez osobę, która nie była uczestnikiem postępowania, w skardze należy wykazać swój interes prawny.

Skarga – termin i opłata

Na złożenie skargi, art. 398[22] § 4 KPC daje stronie skarżącej 7 dni, licząc od dnia odebrania postanowienia. Termin ten jest terminem ustawowym i nie podlega skróceniu, ani przedłużeniu. W przypadku omawianej skargi, w razie uchybienia stronie przysługuje wniosek o przywrócenie terminu.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 8 w zw. z art. 25 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, skarga na orzeczenie referendarza sądowego podlega opłacie w wysokości opłaty od wniosku o wydanie tego orzeczenia, nie więcej jednak niż 100 zł.

 

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 30).
  • ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 785 z późn. zm.).
Bartosz Piech
Bartosz Piech
Prawnik specjalizujący się w prawie korporacyjnym oraz prawie zamówień publicznych.